TURNALAR VE SEMAH

Ekleyen admin on Eyl 8th, 2020 kategori : Yahya Aksoy. Bu kayit icin herhangi bir yanit takip edebilirsiniz RSS 2.0. Yorumlar kapalidir.

Spread the love

“…Sevgilerini birbirlerine bildirmek için kuşların ötüşünden ve dans edişinden başlatabiliriz. müzik,şiir ve edebiyatı.Plastik sanatlar ise kuşların yuva yapması ile başlar…”Cevat Şakir

“Yemen ellerinden beri gelirken/Turnalar Ali’yi görmediniz mi?/Havanın yüzünde semah dönerken/ Turnalar Ali’yi görmediniz mi?…” Pir Sultan

Halktan alarak halka veren sanatını icra etmek üzere ülkeler dolaşan halk şairleri- âşıklar, gördüğü yerlere ve yaşanan olaylara ilişkin destanlar ve güzellemeler düzmüşler, yol ve yolculuk şiirleri yazmışlardır.

“Turna gelir karlı dağlar başından,/Gül bitmiyor Ayneroz’un kışından,/Aynaroz gölünden,Kargın dışından,/Firuz Bey,Aceme gitti turnalar…”Baraklı Türkmenlerinden Sarıhanoğlu Dedemoğlu-17-18.yy)

19.yüzyılın âşıklarından Çorum-Alaca’nın Bahadın köyünden Âşık İbrahim,Samsun-Bafra’da bulunduğu sırada hastalandığı odadan dışarı çıkınca, katar halinde uçan turnalarla karısı Sanem’e selam yollar…Sanem’in köyüne uğrayan turnaların kılavuzu Sanem’e bir telek bırakmış. Teleği alıp koynunda saklayan Sanem,eşi İbrahim evine döndüğü gün teleği koynundan çıkarmış;”Selamını,sağlık haberini turnadan aldım.Aha işte ! demiş…

“Hasta düştüm bi-mecalim Bafra’da,/Bildir ahvalimi yare durnalar,/Seher vakti hüp avazım hüb zade,/Düşürdüm efkârım yare durnalar…/Arzun Kababel mi köhne pazarı,/Orda koydum efkârimi zarımı,/Bahadında İbrahim’in yârini,/Sağ-selâmet haber verin durnalar.”

Kuşlar, dağlar, ağaçlar ve  çiçekler gibi doğa  zenginlikleri  hayatın  sembolleri olarak edebiyatımızda  yerlerini almışlardır. Şiirler, şarkılar, türküler ve atasözleri bunları kanıtlar. Kutsal yerleri, şehirleri,kaleleri,nehirleri, ovaları, dağları aşan turnaların özel bir yeri vardır.

Zaman Telli Turna şiirinde Fikret Sezgin şöyle demekte:”Göze alarak çıktık yolun yokuşunu,/Saat dursa durdurmaz zamanın akışını,/Sanki bir nefes gibi kimse farkında değil,/Zaman bir telli turna,gören yok uçuşunu.”

Asya coğrafyasını Anadolu’ya kültür köprüsü kuran ozanlarımızın deyişleri ,tarihe ışık tutarlar:

“Turnam size seyyah vermiş Murtazâ/Nazlı nazlı söyler Horasan deyu/Ehl-i Beyte canın eylemiş feda/Nazlı nazlı söyler Horasan deyu/… âhû dedem söyler turnamdır âhû/ Dünyanın evveli âhiri bir hû/ Vird edinmiş turnam dilinde bir hû/Nazlı nazlı  söyler Horasan deyu”(Âhû-Diyarbakır 17.yy.)

Orta Asya’dan Anadolu’ya uzanan halk müziği, halk oyunları, halk inançları ,gelenek ve görenekler zamanla,özü,felsefesi ve şekliyle esas benliğini koruyarak devam etmiştir.

Mevlevilik’te  Sema, alevi-Bektaşilikte semah dansları inançlarla ilgili ulvi motifler ve simgelerle harmanlanmış ve gösterime sunulmuştur. Her birinin kendine özgü felsefi ve dini teması üzerine çok sayıda eser meydana getirilmiştir.(Kaynak eserler yazımın sonunda.)

Minyatürlerde, yazmalarda,taş ve kumaş baskılarında, edebiyatımızda kuşlar özel yerlerini almıştır. Hoşgörü, edep, erkan,sevgi ve doğruluk temelleri üzerinde yükselen Alev-Bektaşî kültüründe akıl,ilim, insan ,nefse hakimiyet ve inanışın tek vasıtası aşk esastır.

“Ser çeşme, Hazret-i Pir Hacı Bektaş Velî “Makaalat” adlı eserinde şöyle buyurmakta : “Akıl başta,utanma yüzde,bilgi gözde makam tutmuşlar.Öfke başta,tama’ yüzde, hased gözde yer etmek istemişler.Bu yerler tutuludur denilmiş. Öfke: – Ben gelince akıl gider, tama’:- Ben gelince utanma gider, hased:-Ben gelince bilgi gider” diye cevap vermişler…

Halk musıkimizde yer alan at,aslant, ceylan,keklik, şahin ve turna motifleri vardır. Alevi Cem’lerinde oynanan  semahlarda, turna mofileri ayrı bir kutsallık taşırlar.

Türkülerimizde “Turnalar”sevgiliye selam götürürler:  Bir Burdur havasında” Eğlen turnam eğlen haber sorayım,/Kanadın altına mektup sarayım,”der.

Alevilikte “Turna-durna”,kutsal sesleri,mistik duyguları ulaştıran,kutsal emanetleri taşıyan bir misyoner,bir elçi gibidir.

İnanışa göre , Semahlarda geçen “Şah” sözü ,Hz.Ali’yi ifade eder.turna sesi, Hz.Ali’nin sesiyle özdeşleştirilir: “Hazret-I Şah’ın avazı,/Turna derler bir kuştadır,/Bakışı  arslanda kaldı,/Döğüşü dahi koçtadır…

…Birçok türkümüzde, alevi  samahlarında ve deyişlerinde “Allı durnam,Telli durnam,üç telli, beş telli,yaralı durnam “ gibi tamlamalar,”Sarı durnam” gibi deyişler hep bu anlamı çağrıştırırlar. Sürüler halinde,başlarında önderleriyle yükseklerden uçan,yere indiklerinde ortasında liderleri ile halka(çember) oluşturan turnalar, Yeniçerilere ilham ve örnek olmuşlar ve yeniçerilerin inanç dünyasına ışık tutmuşlardır.Yeniçeri ve turna yoldaşlığı eşleşmiştir.

Bir Samah havası:“İki durnam gelir başı cigalı,/Eğlen durnam eğlen Ali misin sen?/Birisi Muhammed,birisi Ali,/Eğlen durnam eğlen Ali misin sen?/Yoksa Hacı Bektaş Veli misin sen?”

Yurdumuzun her yanında oynanan semahlar, insanlarımızın gönül  ve düşünce zenginliğini,sevgi ve hoşgörüyü, ulvi aşkı yansıtırlar.”Kalkın erenler,hak aşkına samah dönelim,/Gönüldeki dost aşkına,kalkın samah dönelim,/Hak lokması yiye yiiye,biz bu cem’e geldik niye?/Allah Allah diye diye,kalkın samaha dönelim.”(Kırşehir yöresi)

Mistik duyguları dile getiren, her biri ayrı bir güzellik, özellik ve özgünlük içeren tavır,renk, ritim ve temalardan oluşan , vecd içinde kadın- erkek birlikte,turnalar gibi, ciddiyet ve asaletle oynanan, muhabbete nefesler,deyişler,gülbanklarla renk ve ahenk katan,ulvi rakslar olarak değerlendirilen Semahlar, Cem törenlerinin temel felsefesini yansıtan ritüellerdir.

“Allah Allah Allah Allah Allah Allah/Üçlerin beşlerin/Gerçek erlerin ve şehitlerin/Yüzü suyu hürmetine/Akşamlar hayrola/Yiğitler saf ola/Yardımcımız halk ola/Varlığımıza/Birliğimize/Bir olmamıza/Merhaba!/Merhaba!”

Turnaların kanat vuruşu,uçuşu ve duruşunu canlandıran figürlerle oynanan” Turna Semahı” ve bütün semahlar,insanların gönül pınarlarından süzülen duyguların ve düşüncelerin yumağıdır.

KAYNAKÇA:

-Doç.Dr.Bedri Noyan-Bektaşîlik Alevilik Nedir,

-Ali Dinçal-Alevilik-Bektaşilik ve Notaları ile Semahlar,

- (Prof.Dr.)Hayrettin İvgin-Derin Mitoloji,

-İlhan Cem Erseven-Aleviler’de Semah

-Ruhi Su- Semahlar

-Cemal Şener kitapları ve makaleleri…

-Niyazi Yılmaz-Türk Aleviliği,Bektaşiliği ve Bizim Semahlarımız.

-Sayfalara sığmayan daha nice eser ve makale bulunmaktadır…

 

Yoruma Kapalidir.

Son Yorumlar

Arsivdekiler

''Kontrollerde sürücülerin SRC belgeleri Ankara Ardahan Azerbaycan bal Balkan Göçmenleri bat ve daha birçok eşsiz lezzetleri tadabiliyor. Anadolu ve Türk dünyası sofrası 23 Eylül tarihine kadar Etimesgut Türk Beyleri Kent Meydanı’nda görülebiliyor. Festivalde; Kırım belediye izin belgeleri ve emniyet kemerleri ile araçların arkasındaki 'okul taşıtı' ve 'Dur' levhalarının standartlara uygunluğu cağ Doğu Türkistan Erzurum Gaziantep Gurbetçiler Şöleni Zara konseri gelecek yıla ertelendi Yozgat’ın Sorgun Belediyesi tarafından her yıl geleneksel olarak düzenlenen Gurbetçiler Şöleni bu yıl 3. kez ertelendi. Bu yıl düzenlenecek olan gözleme Gümüşhane IrakTürkmeneli Iğdır kadayıf dolması Karadeniz Kars Kazakistan keş KKTC kontrollere öğrenci ve velilerin mağdur olmaması için önem verdiklerini anlattı. 9. Uluslararası Anadolu Günleri Kültür ve Sanat Festivali’nde Yozgat yemekleri sunuldu Ankara Etimesgut Belediyesi’nin kömbe Kırgızistan Kırıkkale kıymalı madımak Niğde patatesli Samsun Sivas yörelerine ait tüm kültürel ve sanatsal öğeleri bulmak mümkün. Kurulan stantlarda Anadolu kadınının pişirdiği bazlama ve gözlemelerin dumanı tütüyor. Mini tandırlarda alın teriyle pişirilen lezz son olarak bugün akşam saat 19.00’da mehter gösterisiyle başlayacaktı. Ancak bu kez de Bingöl’de düzenlenen terör saldırısı nedeniyle iptal edildi. Boğazlıyan'da okul servisleri denetledi Boğazlıyan i Tokat Türkmenistan yangın söndürme tüplerinin olup olmadığı ve servis araçlarında bulunması gereken malzemeler kontrol edildi'' dedi. Okullarda asayişin sağlanması amacıyla öğrencilerin okul giriş ve çıkışlarında da ger yaptığı açıklamada Yozgat Yozgat’ın testi kebabı Çankırı Çorum çigbörek öğrencilerin ulaşımlarının güvenli bir şekilde sağlanması amacıyla okul servis araçlarının denetlendiğini söyledi. Tepe ıspanaklı çeşit çeşit gözlemeler vatandaşlardan büyük ilgi görüyor. Tokat’ın geleneksel batı ve cevizli sucuğu